otizm,  uyku, özel eğitim, rehabilitasyon merkezi,

Özel Gereksinimli Bireylerde Uyku Düzeni

 

İyi bir uyku, çocuk ve gençlerin psikososyal gelişimleri ve büyümeleri için yemek ve içmek kadar hayati öneme sahiptir. Uykunun pasif bir süreç olmadığı, beynimizin gelişimine olanak tanıdığı ve şarj edercesine beslediği söylenebilir. Uyku sayesinde zihnimiz rahatlamakta, kaslarımız gevşetmekte ve günün kalan stres ve uğraşlarına karşı yeterince uyanık ve dikkatli olmamız mümkün olmakta.

Uyku eksikliği çocukların dikkat süresini kısaltmakta, duygu ve davranış kontrolünü zorlaştırmakta ve öğrenme süreci üzerine de olumsuz etkilerde bulunmaktadır. Uyku problemlerinin bağışıklık sisteminin etkin çalışmasını da bozabildiği ve böylelikle çocukların enfeksiyonlara karşı daha savunmasız kalmasına neden olduğu da yapılan birçok çalışmada gösterilmiştir.

 

Uyku kalitesine şu 4 parametre belirliyor;

a) Yeterli Süre (Her yaş için farklı)

b) Yeterli Kalite (Sık uyanma ya da Uykuda bölünme olmaması)

c) Yaşa Uygun Gün İçi Şekerlemeler

d) Çocuğun biyolojik ritmine uygun bir uyku davranışının izlenmesi

 

Yukarıda da belirttiğimiz gibi her yaş için gerekli günlük toplam uyku saati farklı olabiliyor. Buna göre;

a) 0-1 Yaş: 12-18 Saat

b) 1-2 Yaş: 10-14 Saat

c) 3-5 Yaş: 9-13 Saat

d) 6-12 Yaş: 9-12 Saat

e) 13-18 Yaş: 8-10 Saat

genel olarak kabul gören toplam uyku saati ihtiyacıdır.

Gayet tabi çocuklar uykunun bu gerekliliğini bilmediklerinden ve uyanıkken aldıkları hazzı kaybetmek istemediklerinden ve dış dünya çok çekici olduğundan uykuya dalmayı reddedebilir ya da ertelemek isteyebilirler.

Her ne kadar onlar bu gerekliliğin farkında olmasa da bunu iyi bilen yetişkinler olarak onların bu tür isteklerini net şekilde ve nötr bir ifade ile geri çevirmek ve uyku saatinin değişmezliğini onlara hatırlatmak lazım.

Bununla beraber her çocuğun mizacının farklı olduğu ve herkesin uykuya dair tavrının biricik olduğunu da akıldan çıkarmamak lazım. Ancak bu da bizim uyku takvimini gevşetmemiz gerektiği anlamına gelmiyor. Siz yeterince net ve kararlı olursanız çocuk bu duruma uyacaktır.

Her ne kadar uykuya dalma süreci bazen kabus gibi olsa da aşağıda belirttiğimiz bazı basit düzenlemeler çocukların uykuya dalmasını oldukça kolaylaştıracaktır. Tabi çocuklarda davranış ve alışkanlıkları değiştirmenin zaman aldığını unutmamakta fayda var. Hiçbir zihinsel işleyiş öyle 5-10 günde değişmez. Sabır ve istikrarlı yaklaşım oldukça önemli…

 

Uykuyu kolaylaştırıcı öneriler:

Farklı ülkelerden 40’ı aşkın çalışmanın gözden geçirilmiş olduğu (300 bin çocuk) bir makalede evde “Net bir Uyku Saati Uygulamasının” olması, Tüm yaş gruplarında yeterince iyi bir uyku için en önemli faktör olduğu görülmüş.

İkinci en önemli faktör olarak uyku saatinden bir saat öncesinde başlayan “teknoloji yasağının” oldukça etkili olduğunu birçok çalışma sonucu ortaya koymakta. Gece saatlerinde teknolojik cihazlara (TV, Tablet, Telefon, PES vs.) maruz kalmanın çocukların uykuya dalmalarına neden olmakla kalmadığı ve yaydığı özel ışık ile beynin yeterli düzeyde uyku hormonu (Melatonin) salgılamasını engellediği de bulunmuş.

Uyku kalitesini artırdığı gösterilmiş bir bir diğer önemli şey ise gün içi hareketliliği artırmak. Yani bir şekilde çocuğunuzun gün içi yürüme, koşma, oynama ya da spor gibi etkinliklerini arttırmak. (uyku saatinden 3 saat önce bu tür etkinlikler yapılmamalı)

Farklı çalışmalarda işe yaradığı gösterilmiş olan bir diğer uygulama ise “uyku öncesi rutinlere” başvurmak. Ailenizle çocuğunuza en uygun rutini bulup uygulamak size düşüyor ama size bir kaç kopya verebiliriz; örneğin bir Yeni Zelanda çalışması akşam yemeğini ailecek birlikte yemenin uyku kalitesini artırdığını belirtirken, bir başka çalışma birlikte kitap okumanın, diğerleri ise ılık banyo ve diş fırçalama ile pijama giyme gibi rutinlerin önemine dikkat çekmiş.

Aynı çalışmada, yoğun ev ödevi yükü olan çocukların uyku kalitesinde düşüş olabileceği, çocukların özellikle de uyku saatine yakın zamanlarda aşırı zihinsel çaba sarfetmemesi gerektiği belirtilmekte.

Ayrıca uyku saatinden bir saat öncesinden başlayarak “Işık parlaklığını azaltmak” ve gün içinde kola, çay ve kahve gibi kafein içeren içeceklerin alımının sınırlandırılması da faydalı olabilmektedir.

Yeterince havalanmış, karanlık, rahat, uygun, konforlu ve sıcak bir yatak odası ile yatak doğal olarak kaliteli bir uykunun olmazsa olmazlarının başında gelmektedir.

Huzurlu Uyku Saatleri ve Tatlı Rüyalar